Câu mệnh lệnh (Imperativ)
Cách thành lập câu mệnh lệnh Imperativ cho ba ngôi du, ihr, Sie trong tiếng Đức, xử lý động từ đổi nguyên âm và động từ tách.
Mục lục bài học
1. Khi nào dùng câu mệnh lệnh (Imperativ)?
Imperativ (lối mệnh lệnh) dùng để đưa ra lời yêu cầu, hướng dẫn, khuyên nhủ hoặc đề nghị trực tiếp. Trong giao tiếp lịch sự, người Đức thường thêm từ „bitte“ (“làm ơn / vui lòng”) để câu nói mềm mại hơn.
Trong câu mệnh lệnh, động từ luôn đứng ở vị trí đầu tiên (vị trí 1). Tùy vào đối tượng bạn đang nói chuyện cùng, tiếng Đức chia thành 3 dạng Imperativ:
- Dạng „du“: nói với một người thân quen (bạn bè, người thân, trẻ em).
- Dạng „ihr“: nói với từ hai người trở lên thân quen.
- Dạng „Sie“: nói lịch sự với một hoặc nhiều người (khách hàng, đồng nghiệp mới, người lớn tuổi).
2. Công thức và bảng chia Imperativ chuẩn
| Đối tượng | Cách thành lập | Có giữ đại từ không? | „machen“ | „nehmen“ (e → i) | „lesen“ (e → ie) | „sein“ (bất quy tắc) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| du | Lấy dạng Präsens của „du“, bỏ đuôi -st và bỏ „du“ | Không | „Mach(e)!“ | „Nimm!“ | „Lies!“ | „Sei!“ |
| ihr | Dùng đúng dạng Präsens của „ihr“, bỏ „ihr“ | Không | „Macht!“ | „Nehmt!“ | „Lest!“ | „Seid!“ |
| Sie | Động từ nguyên mẫu (Infinitiv) + Sie | Có („Sie“) | „Machen Sie!“ | „Nehmen Sie!“ | „Lesen Sie!“ | „Seien Sie!“ |
Bốn lưu ý nhỏ giúp không bao giờ chia sai Imperativ „du“
- Động từ đổi e → i / ie (như „lesen“, „nehmen“, „essen“, „sprechen“): giữ nguyên sự biến âm ở dạng „du“ và không thêm -e: „Lies das Buch!“, „Nimm die Jacke!“, „Iss dein Obst!“.
- Động từ đổi a → ä (như „fahren“, „schlafen“): trong Imperativ bỏ dấu Umlaut: „Fahr vorsichtig!“ (không viết „Fähr!“), „Schlaf gut!“.
- Gốc kết thúc bằng -d, -t, -ig, -eln, -ern (như „arbeiten“, „warten“, „sammeln“): bắt buộc thêm -e để dễ đọc: „Arbeite!“, „Warte!“, „Sammle!“.
- Động từ tách (như „ausmachen“, „aufräumen“): tiền tố vẫn đứng cuối câu mệnh lệnh: „Macht das Licht aus!“.
3. Ví dụ song ngữ Đức–Việt
- „Bestell das warme Essen im Restaurant!“ — “Hãy gọi đồ ăn nóng ở nhà hàng đi!” (Ngôi „du“: bỏ đuôi -st và bỏ đại từ.)
- „Häng die Jacke an den Haken!“ — “Hãy treo áo khoác lên móc!” (Ngôi „du“ dùng gốc động từ.)
- „Male das Bild!“ — “Hãy vẽ bức tranh này!” (Ngôi „du“ có thể thêm -e tùy chọn với động từ thường.)
- „Sammle bitte alle wichtigen Informationen für den Bericht!“ — “Hãy thu thập tất cả thông tin quan trọng cho bản báo cáo nhé!” (Động từ đuôi -eln bỏ „e“ trong gốc và thêm -e ở cuối: „Sammle“.)
- „Lies bitte das zweite Kapitel im Buch!“ — “Hãy đọc chương thứ hai trong cuốn sách nhé!” („lesen“ đổi e → ie → „Lies“.)
- „Nehmt die Tickets hier!“ — “Hãy lấy vé ở đây nhé!” (Ngôi „ihr“ giữ nguyên dạng hiện tại „nehmt“, bỏ „ihr“.)
- „Macht das Licht aus!“ — “Các bạn hãy tắt đèn đi!” (Động từ tách „ausmachen“ với ngôi „ihr“.)
- „Steigt die Treppe hinauf!“ — “Các bạn hãy đi lên cầu thang!” (Ngôi „ihr“ với tiền tố „hinauf“ cuối câu.)
- „Bezahlen Sie bitte die Rechnung!“ — “Xin hãy thanh toán hóa đơn!” (Dạng lịch sự „Sie“: Infinitiv + Sie.)
- „Bringen Sie bitte die Wasserflasche!“ — “Vui lòng mang bình nước!” (Dạng lịch sự „Sie“ luôn giữ đại từ „Sie“.)
4. Lỗi thường gặp của người Việt
- Giữ lại đại từ „du“ hoặc „ihr“ trong câu mệnh lệnh: Không viết „Du bestell das Essen!“ hay „Ihr macht das Licht aus!“. Dạng „du“ và „ihr“ phải bỏ đại từ; chỉ có dạng lịch sự „Sie“ mới giữ đại từ ngay sau động từ.
- Giữ nguyên đuôi -st ở dạng „du“: Nhiều bạn viết nhầm „Liest das Buch!“ hoặc „Machst das!“. Phải bỏ đuôi -st để thành „Lies!“ và „Mach!“.
- Quên đổi nguyên âm e → i/ie ở dạng „du“: Với „lesen“, „nehmen“, „geben“, „sprechen“, không viết „Les!“ hay „Nehm!“, mà phải là „Lies!“, „Nimm!“, „Gib!“, „Sprich!“.
- Chia sai động từ „sein“ ở dạng lịch sự: Không viết „Sind Sie ruhig!“. Dạng Imperativ lịch sự của „sein“ là ngoại lệ đặc biệt: „Seien Sie…!“ („Seien Sie bitte pünktlich!“).
5. Tóm tắt nhanh
- Động từ mệnh lệnh luôn đứng ở đầu câu (viết hoa chữ cái đầu).
- du: gốc động từ (giữ đổi e → i/ie, bỏ Umlaut ở a → ä, không có đại từ).
- ihr: dạng chia Präsens của „ihr“, không có đại từ.
- Sie: động từ nguyên mẫu + „Sie“ (riêng „sein“ → „Seien Sie!“).
- Tiền tố tách được của động từ tách luôn đặt ở cuối câu mệnh lệnh.
Thực hành ngay sau khi đọc lý thuyếtCòn 10/10 câu học thử
Luyện thử 10 câu chủ đề “Câu mệnh lệnh (Imperativ)”
Kiểm tra ngay mức độ nắm bài với 10 câu hỏi trắc nghiệm & điền từ có giải thích tiếng Việt chi tiết. Ứng dụng DeutschQuiz có trọn bộ 376 câu riêng cho chủ đề này.
Hoặc tải app để luyện toàn bộ 376 câu ngoại tuyến: